ميرزا شمس بخارايى

234

تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى

آن حضرت ساختند و مزارع معمور بر آن وقف كردند . بعد از آنكه زمام خلافت در قبضهء امير تيمور گوركان قرار گرفت . نبيرهء او ميرزا محمّد جوكى بن شاهرخ ميرزا در زيب و زينت آن روضهء جنّت مرتبت افزود » . عبد اللّه نامه يا شرفنامهء شاهى / برگ 427 ؛ به نقل از مجله آريانا ، س 32 ، ش 3 / 95 . بارتولد نيز با توجه به نوشتهء حافظ تانيش ، « ارهنگ » و « حضرت امام » را دو مكان جداگانه دانسته و نظر ماركوارت را نادرست مىداند . ر ك : حواشى تركستان نامه ، ج 1 / 178 ، 179 . تا سدهء يازدهم هجرى ، مشخص نشده بود كه چه كسى در اين محل دفن شده است . بر اساس نوشتهء محمود ولى بلخى ( 1043 هجرى ) اين مكان به نام « امام » مشهور بوده ، ولى او در كتابش آن را به نام « ارهنگ سراى » آورده ، دربارهء آن چنين مىنويسد : « اين شهر از بلاد مملكت طخارستان است و اكنون به « امام » اشتهار دارد و سبب شهرتش به اين اسم آن است كه قبر يكى از ائمهء سادات آنجاست و بعضى گويند سر مبارك حسين بن على - كرم اللّه وجهه - آنجا مدفون است و گروهى بر آنند كه سر فيض اثر امام زيد در اين شهر است . بالجمله بلده‌اى است در غايت معمورى و آبادانى و شهرى است در نهايت خوش فضايى و روح افزايى . از اقليم چهارم است و مشتمل است بر قرى و مزارع بسيار . آب و هواى نيك دارد و بر ممر قوافل بندر كاشغر افتاده و مساجد و خوانق در آن بسيار است و مدرسه‌اى است آنجا كه جمعى كثير در آن به تحصيل علوم مشغولند » . بحر الاسرار ، به نقل از مجله آريانا ، س 32 ، ش 2 / 94 . محمّد كاظم مروى در سال 12 ه . ق / 17 م ، اين شهر را ديده است و آن را چنين وصف مىكند : « منزلى است در كنارهء رود جيحون به سمت مغرب ، مشهور به امام ، و مرقد و گنبد و آثار عظيم پادشاهان قديم ايران آنجا بنا گذاشته‌اند » . او داستانى هم دربارهء اين مزار نقل كرده است . عالم آراى نادرى ، ج 3 / 1129 . متأسّفانه تا آغاز سدهء نوزدهم ميلادى از اين شهر اطلاع دقيقى موجود نيست ؛ اوّلين آمار در زمينهء شهرها و مراكز تجارتى شمال شرقى افغانستان ، در نيمهء اوّل سدهء نوزدهم به وسيلهء پى . بى . لرد . تهيه شد . وى مراكزى چون كندوز ، تالقان ، چاه آب ، جرم ،